Om te begrijpen wat een loyaliteitsconflict is, zul je eerst moeten begrijpen wat loyaliteit in de context van de ouder-kindrelatie is.
Existentiële loyaliteit, een begrip van de psychiater Nagy – grondlegger van de contextuele therapie – gaat over de diepe en vanzelfsprekende verbondenheid tussen een kind en zijn ouders. Deze loyaliteit ontstaat simpelweg doordat een kind bestaat: ouders geven het leven aan een kind, zijn oorsprong en dat schept een band die niet gekozen is en niet kan worden verbroken.
Zelfs wanneer ouders scheiden, conflicten hebben of fouten maken, blijft die basisloyaliteit altijd bestaan. Naar beide ouders. Kinderen willen hun ouders in de kern allebei recht doen en trouw blijven. Wanneer die loyaliteit onder druk komt te staan – bijvoorbeeld doordat ouders negatief over elkaar praten, veel ruzies maken of het kind bewust of onbewust moet ‘kiezen’ tussen de ouders – kan dat veel interne spanning en strijd opleveren. Het is namelijk een onmogelijke keuze voor een kind. We spreken dan over een loyaliteitsconflict.
Het begrijpen van het begrip existentiële loyaliteit helpt je als ouder om beter te zien wat een kind van binnenuit drijft en om ruimte te geven aan de band met beide ouders.
Wanneer ouders na een scheiding tegenover elkaar komen te staan ontstaat er soms een strijd in het kind, want een kind kan ervaren dat de liefde voor beide ouders niet naast elkaar kan bestaan:
Een loyaliteitsconflict is geen bewuste keuze of gedrag, maar een innerlijke strijd van een kind: de angst om één ouder pijn te doen of te verliezen door van de andere ouder te houden. De angst dat de liefde voor beide ouders niet naast elkaar kan bestaan, omdat een kind – onbewust – kan voelen dat een ouder dat niet kan verdragen. Een kind komt dan klem te zitten. En dat terwijl een kind beide ouders naast zich nodig heeft om gezond en evenwicht op te kunnen groeien.
Wanneer ouders samen zijn kunnen kinderen ook klem komen te zitten tussen hun ouders als er bijvoorbeeld veel ruzie en conflict is tussen hen. Bij een scheiding speelt loyaliteit eigenlijk altijd wel een rol. In meer of mindere mate zal het weleens wringen voor een kind na de scheiding. We spreken van een loyaliteitsconflict als kinderen er echt last van hebben en het hun welzijn beïnvloedt: als kinderen ‘klem zitten’.
Loyaliteitsconflicten ontstaan vaak door een combinatie van factoren:
Constante ruzies en conflicten tussen ouders zorgen vaak voor loyaliteitsconflicten bij kinderen. Een kind voelt spanning snel aan wanneer strijdtaal in plaats van welzijnstaal wordt gesproken door ouders. Zelfs als ouders niet schreeuwen, maar elkaar ontwijken, bekritiseren of subtiel afwijzen, merkt een kind dit razendsnel. Het ene kind is er natuurlijk wel gevoeliger voor dan het andere kind.
Soms betrekken ouders kinderen actief bij hun conflicten. Kinderen worden dan – vaak onbedoeld – verantwoordelijk gemaakt voor het welzijn van een ouder:
Hierdoor raken kinderen in een rol die veel te zwaar is voor hun leeftijd en niet bij hen hoort. Op deze wijze verschuift de ouder-kindrelatie: doordat de ouder niet in positie blijft, stijgt het kind op naar de lijn van de volwassene. Els van Steijn schreef hier een mooi boek over: De Fontein, vind je plek. Later meer hierover onder het kopje ‘Parentificatie & loyaliteit.
Ouders doorlopen allebei op een andere manier hun persoonlijke proces na de scheiding. En zo kunnen kinderen zich schuldig voelen als ze plezier hebben bij de ene ouder terwijl de andere ouder worstelt. Een kind kan het fijner vinden bij papa als die in zijn hoofd opgeruimder is, terwijl mama veel huilt. Of het is bij mama fijner, omdat zij alles goed op orde heeft en er bij papa erg veel chaos is sinds hij is verhuisd. De verschillen kunnen dan groot zijn en ingewikkeld voor kinderen.
‘Bij wie hoor ik en wie ben ik nu?’ Een kind herijkt zijn fundament na de scheiding. Dit kan onzekerheid en een gevoel van onveiligheid teweeg brengen. Een kind kan verwarring en angst voelen rondom de beleving van de eigen identiteit. Wanneer ouders elkaar niet voldoende ruimte geven in hun ouderrol naar de kinderen of als een ouder veel negatieve dingen zegt over de andere ouder, wordt die vraag nog ingewikkelder voor een kind. Een kind kan dan niet in vrijheid helemaal zichzelf: het kind bestaat immers uit beide ouders.
Daniëlle Steggink schreef een prachtig boek dat ik vaak tip aan ouders: Kamil de groene Kameleon. Het verhaal gaat over Kamil, de groene kameleon. Kamil heeft een blauwe vader en een gele moeder. Hierdoor is Kamil groen: meng je geel en blauw, dan krijg je immers groen. Toen hij nog in groene wereld leefde met papa en mama in één huis was er niets aan de hand, maar toen papa en mama teruggingen naar hun blauwe en gele wereld werd het lastiger. Kamil raakt ervan in de war en heeft het gevoel dat hij het nooit goed kan doen voor allebei. Welke kleur mag hij zijn bij wie?
Een kind kan ervaren dat het niet meer groen kan of mag zijn. Niet bij beide ouders of bij één van de ouders. Hierdoor kan een kind zich bij papa blauwer voordoen of bij mama geler. Hoe ouders de kleuren van elkaar ook beoordelen, het is belangrijk dat een kind zijn eigen kleur mag hebben. Afwijzing van de kleur van de andere ouder, kan voor een kind voelen als een afwijzing van het kind. Groen bestaat immers uit geel en blauw.
Wanneer kinderen taken van de ouders, de volwassenen overnemen noemen we dat parentificatie. Parentificatie betekent dat een kind taken, zorgen of verantwoordelijkheden op zich neemt die eigenlijk bij de ouder horen. Dat kan gaan om praktische dingen, zoals zorgen voor broertjes of zusjes, maar vaker gaat het om emotionele verantwoordelijkheid: een kind dat een ouder troost, bemiddelt tussen ouders, zich wegcijfert om niet tot last te zijn – en hiermee voor de ouder zorgt.
In de context van een scheiding komt dit regelmatig voor, omdat ouders vaak zelf minder emotioneel beschikbaar zijn door stress of emoties. Een kind kan voelen dat één van de ouders – of beiden – de lasten, de emoties of de opvoeding niet kan of kunnen dragen. Vanuit die existentiële loyaliteit kan een kind dan gaan zorgen voor die ouder.
Parentificatie ontstaat meestal niet bewust, maar het vraagt wel veel van een kind dat niet passend is bij zijn leeftijd. Door deze rolomdraaiing te herkennen, kunnen ouders voorkomen dat een kind langdurig belast wordt en zorgen dat het kind weer kind kan zijn. Het is belangrijk voor de ontwikkeling van een kind dat dit herstel plaatsvindt: iedereen weer op zijn of haar plek in het familiesysteem.
Er zijn directe en subtiele signalen. Een kind zal zelden zeggen: ‘Ik zit in een loyaliteitsconflict.’ Ze laten het zien via gedrag, emoties en met lichamelijke reacties.
Een loyaliteitsconflict herkennen doe je onder andere aan:
Als meerdere van deze signalen samenkomen, is de kans aanwezig dat je kind innerlijke spanning draagt en dat dit de manier is waarop je kind zich uit. Het is belangrijk dat je als ouder eerlijk durft te reflecteren op in hoeverre je kind zich vrij kan bewegen tussen jullie als ouders.
Een loyaliteitsconflict raakt kinderen diep. Wanneer zij het gevoel hebben te moeten kiezen tussen hun ouders, komt hun basisgevoel van veiligheid onder druk te staan. Wat bedoeld is als onvoorwaardelijke verbondenheid, voelt ineens kwetsbaar en onzeker. Dat werkt door in hoe een kind zichzelf ziet, relaties aangaat en zich emotioneel ontwikkelt. Nu, maar ook later.
Op de korte termijn zie je vaak dat kinderen hun emoties gaan inhouden. Ze willen niemand pijn doen en leren al vroeg om zich aan te passen aan wat er van hen verwacht wordt. Verdriet, boosheid of verlangen worden ingeslikt, omdat die gevoelens ‘lastig’ kunnen zijn voor een ouder.
In contact met anderen kan een kind voorzichtig of terughoudend worden. Liefde en nabijheid voelen niet vanzelfsprekend meer. Het kind leert onbewust: als ik laat zien wat ik voel, kan dat gevolgen hebben voor iemand anders. Dat maakt het lastig om vrij en ontspannen zichzelf te zijn.
Ook sociaal kan dit gevolgen hebben. Kinderen kunnen moeite krijgen met vertrouwen, met kiezen voor zichzelf of het aangaan van vriendschappen waarin ze zich echt durven verbinden.
Wanneer loyaliteitsconflicten bij kinderen langdurig aanhouden, kunnen ze doorwerken tot in de volwassenheid. Volwassenen die dit als kind hebben meegemaakt, worstelen regelmatig met het stellen van grenzen. Ze zijn sterk gericht op harmonie en het vermijden van spanning, vaak ten koste van hun eigen behoeften.
In relaties kan dit zich uiten in pleasen, zich te verantwoordelijk voelen voor de ander of het gevoel dat je altijd ‘rekening moet houden met de ander’. Eigen wensen worden uitgesteld of genegeerd, omdat conflict onveilig voelt.
Daarnaast komen gevoelens van angst, somberheid en schuld relatief vaak voor. Het langdurig leven met het idee dat je het nooit voor iedereen goed kunt doen, laat sporen na. Het kan leiden tot een diepgewortelde onzekerheid en een kritisch innerlijk dat weinig ruimte laat voor mildheid naar zichzelf.
Een kind in loyaliteitsconflict heeft boven alles dit nodig: veiligheid om van jullie allebei te mogen houden, waarbij de blauwe en gele wereld naast elkaar mogen bestaan. Dan kan een kind werkelijk vrijheid ervaren en gezond ontwikkelen.
Een kind heeft het nodig dat het kan spreken over de andere ouder, zonder een negatieve reactie. Het is voor een kind ontzettend belangrijk als je zowel verbaal als non-verbaal (dit kan lastig zijn als je negatieve gevoelens ervaart tegenover de andere ouder!) aangeeft dat hij het fijn mag hebben bij de andere ouder.
Vijf belangrijke punten hierbij:
Geef je kind de ruimte om vrij te praten. Niet door alles te vragen, maar door je houding:
Laat je kind niet de verantwoordelijkheid voelen voor jullie emoties. Zinnen die helpen:
Je kind is geen doorgeefluik, geen brug en geen scheidsrechter. Vermijd:
Het hoeft niet identiek te zijn bij beide ouders, maar wel voorspelbaar en veilig. Ritme, rust en duidelijke grenzen verminderen spanning en bieden veiligheid. Helpende zinnen:
Hoe meer ruimte er is voor verdriet, boosheid, schuld of verwarring, hoe minder het zich vastzet als innerlijke druk. Elk kind reageert anders, dat is oké. Helpende zinnen:
Bewust praten over liefde waarbij je niet hoeft te kiezen:
Laat merken dat jij stevig staat:
Maak wisselmomenten lichter:
Je kunt boodschappen krijgen van je kind die duiden op een ouder die druk zet, negatief spreekt of op andere manieren ervoor zorgt dat je kind ervaart dat het loyaal mogen zijn aan beide ouders onder druk staat. Dit kan heel zwaar zijn om te horen, het kan je boos maken en het kan je verdrietig maken als je ziet wat dit met je kind doet.
Je kunt de andere ouder vaak niet veranderen. Het is daarom belangrijk om te onderzoeken hoe jij kunt bijdragen aan een gevoel van vrijheid om lief te hebben bij je kind. Je kijkt naar je eigen cirkel van invloed. Als jij een stevige ouder bent, waarbij je stevig op je eigen grond staat en actief kan verzachten naar je kind, dan doet dat heel veel voor je kind.
Als ouder kan het ontzettend lastig zijn om de kleur van de andere wereld er nog te laten zijn. Soms is het bijna niet te verdragen. Misschien ben je diep gekwetst of bedrogen, ben je boos en ontzettend teleurgesteld.
Met alles wat je nu leest kun je denken: maar hoe dan? Er is zoveel gebeurd, ik heb zoveel gevoelens die ik nog een plek moet geven. Dit is ontzettend ingewikkeld en veel. Ga er maar aan staan: het onderscheid maken tussen de kwetsuren uit het partnerschap en het ouderschap.
Als dit nog niet lukt kan het goed zijn om hulp te zoeken als ouder. Binnen je netwerk of professionele hulp. Zodat jij kunt werken aan je kwetsuren en de weg vrij kunt maken voor een gezonde ontwikkeling van je kind. Hoe eerder je steun organiseert, hoe sneller de druk van de schouders van je kind kan verminderen.
Bij Vitaal na Scheiding help ik ouders om de spanningen te verlagen, communicatie te verzachten en kinderen te beschermen tegen innerlijke strijd.
We werken binnen een traject onder andere aan:
Dit kan zowel gezamenlijk als individueel. Je kunt hier ook individueel aan werken als het de andere ouder is die het kind druk mee geeft. Je kunt de andere ouder niet veranderen, maar je kan altijd zelf verantwoordelijkheid nemen voor je eigen oudergrond en opvoeding en kiezen hoe je hier mee omgaat. Zodat je kinderen weer (meer) kunnen ontspannen in hun grootste wens: van beide ouders mogen houden, zonder schuld, angst, druk of afwijzing.
Wanneer het conflict tussen jullie als ouders dusdanig hoog is – waardoor er enkel escalaties zijn en de kinderen volledig klem zitten – kan Parallel Solo Ouderschap uitkomst bieden. Ook deze vorm van begeleiding bied ik bij Vitaal na Scheiding. Neem gerust contact op als je hier vragen over hebt.
Deze blog hoort bij de themapagina Kind en scheiding.
In het Online Programma komen alle thema’s samen die er toe doen voor het proces na je scheiding. Van het scheidingsbesluit, jouw ouderschap en vriendschappen na scheiding tot weer gaan daten.
Scheidingstherapeut en oprichter van Vitaal na Scheiding. Ik zet al mijn opgedane kennis en kunde vanuit mijn jarenlange werkervaring met gescheiden ouders in om jou verder te helpen. Ik heb al honderden ouders mogen begeleiden bij dit proces.
Laagdrempelig aan de slag met je persoonlijke proces? Download voor slechts €17,- het 107 pagina tellende werkboek van Vitaal na Scheiding.
Meten is weten. Ze de eerste stap en vraag de gratis Pijlermeting aan. Zodat jij ziet waar jij op dit moment staat in je proces na de scheiding.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.