Het is het helpend om te begrijpen dat er altijd sprake is van een eerste en een tweede beslisser. Dit onderscheid brengt helderheid in het emotionele proces van een scheiding – en het kan zorgen voor verzachting. Voor jezelf én in relatie tot je ex-partner.

Wat bedoelen we met eerste en tweede beslisser?

De eerste beslisser is degene die als eerste serieus overweegt om te gaan scheiden. Die gedachten ontstaan vaak in stilte, soms maanden of jaren voor het daadwerkelijk wordt uitgesproken. Er gaat een periode van innerlijke twijfel, verdriet en afweging aan vooraf. Dit is vaak een eenzame fase, waarin de eerste beslisser vaak al begint te rouwen om het verlies van de relatie en wat daar verder bij komt kijken.

De tweede beslisser is degene die de boodschap – de zogeheten scheidingsmelding – van de scheiding ontvangt. Dat voelt voor veel mensen niet als een besluit dat ze zelf hebben genomen – eerder als iets wat voor hen besloten is en wat hen overkomt. En toch gebruiken we in de hulpverlening bewust deze term. De tweede beslisser beslist namelijk hoe om te gaan met het scheidingsbesluit van de ander. Dat vraagt ook een vorm van besluiten nemen, van hoe om te gaan met iets wat je niet hebt gewild.

Niet iedereen herkent zich direct in deze termen. Zeker de tweede beslisser niet – die zegt soms: “Maar ik heb helemaal niets besloten!” Toch helpen deze begrippen om helder te duiden wie waar staat in het proces.

“We besloten samen te scheiden” of toch niet?

Soms hoor ik ouders zeggen dat het een gezamenlijk besluit was. Maar bij doorvragen blijkt vaak dat één van de twee uiteindelijk de knoop doorhakte. Als de ander de boodschap goed kan aanvaarden, voelt het misschien als een gezamenlijke keuze. Maar meestal is er toch sprake van een verschil in timing – en dat heeft invloed op het verdere verloop van de scheiding.

De scheidingsmelding: het breekpunt

De eerste beslisser heeft vaak al een hele weg afgelegd voor het moment dat het daadwerkelijk uitgesproken wordt: “Ik wil scheiden.” Dit is de scheidingsmelding – het moment waarop het proces voor de tweede beslisser grotendeels begint. Voor de één een punt van opluchting na een lange, zware innerlijke overwegingsperiode. Voor de ander vaak een mokerslag. Vol emoties. Vol ongeloof. Vol vragen.

De tweede beslisser kan zich overvallen voelen. Boosheid, verdriet, machteloosheid en onrechtvaardigheid wisselen elkaar af. Het is immers niet jouw keuze geweest, maar die van de ander – met gevolgen voor jouw leven, jouw relatie, jouw ouderschap.

Ondanks dat je het misschien zag aankomen blijft het een schok

Ondanks dat de tweede beslisser het mogelijk zag aankomen is de schok vaak groot. Het is zo’n kantelpunt in een leven: een vóór en een ná de scheiding. Een scheiding heeft zulke verregaande gevolgen, dat voel je vaak pas als het besluit daar is en er gesproken wordt over concrete stappen en praktische zaken.

Misverstanden en verwijdering

Dit verschil in tijd en tempo kan leiden tot misverstanden. De eerste beslisser lijkt ineens ‘verder’ – alsof hij of zij nergens last van heeft. Bedenk je echter dat het verdriet vaak al (gedeeltelijk) is doorleefd, alleen buiten beeld. Voor de tweede beslisser kan dat voelen alsof de ander niet rouwt om het verlies van de relatie – en dat doet pijn. Heel veel pijn. “Heeft het dan niks betekend voor die ander?”

Schuldgevoel als eerste beslisser

De eerste beslisser daarentegen voelt zich vaak schuldig. Schuldig over de pijn die zijn of haar besluit teweegbrengt. Naar de ex-partner, de kinderen, de omgeving. En dat schuldgevoel kan lang blijven hangen. Daarbij voelt de eerste beslisser soms niet het recht om zijn of haar eigen verdriet te uiten: “Ik heb er immers voor gekozen.” Maar dat is onterecht. Ook de eerste beslisser verliest veel – en ook dat vraagt om rouw en begrip.