Voor sommige kinderen is de spanning rondom een wissel tussen twee huizen duidelijk zichtbaar. Voor andere kinderen blijft ze verborgen onder aangepast gedrag, stilzwijgen of ‘acting-out‘ gedrag. Ouders tasten soms in het duister waar het gedrag vandaan komt. En soms koppelen ouders het aan de scheiding of aan het co-ouderschap zelf: “Zie je, het werkt niet”. Wisselstress is echter geen teken dat het co-ouderschap niet werkt. Het is wél een teken dat een kind zich telkens opnieuw moet aanpassen aan twee huizen, twee ouders, twee werelden. Het is een normale reactie op een voor het kind ongewone situatie.
Na een scheiding leven kinderen bij co-ouderschap vaak in twee huizen. Dat betekent: twee bedden, twee badkamers, twee sets regels, twee dagschema’s, twee manieren van opvoeden en andere rituelen. En twee ouders die ieder hun eigen leven leiden in hun eigen ritme.
Wisselstress bij co-ouderschap is de spanning die ontstaat rondom het moment waarop een kind van het ene huis naar het andere gaat. Van papa naar mama of mama naar papa. Die spanning kan zich beperken tot het daadwerkelijke wisselmoment, maar kan zich ook uitstrekken tot dagen ervoor of erna.
Ouders vertellen mij met regelmaat: “Twee dagen voor de wisseldag, dat ze weer naar de ander gaan, begint de onrust. De vragen hoe lang nog, slecht luisteren. Niet willen gaan. Veel boos worden. En als de overgang eenmaal gemaakt is, is het vaak ook zo weer goed.”
Dat is geen kleine overgang. Het is een innerlijke reorganisatie die telkens opnieuw plaatsvindt.
Het is goed om te weten dat wisselstress bij co-ouderschap niet per definitie slecht voor een kind is. Het kan vervelend zijn, maar hoeft niet schadelijk te zijn. Kinderen zijn veerkrachtig en kunnen hierdoor ook meer flexibiliteit ontwikkelen, nu en in de toekomst. Dus schiet niet meteen in de stress als je denkt: “Help, ik herken dit, mijn kind heeft last van wisselstress!”. Het is vooral belangrijk om inzichten op te doen hoe je je kind hier goed bij kunt begeleiden.
Een scheiding is geen eenmalige gebeurtenis, maar een doorlopend proces van aanpassen. Ouders blijven ouder, maar het ouderschap krijgt een andere vorm. Het kind leeft niet langer in één gezinssysteem, maar beweegt zich tussen twee systemen die nooit helemaal hetzelfde zijn.
Na een scheiding vinden ouders beiden een nieuwe plek waar zij zich settelen. Als ouder hervind je hierin vaak je rust. Voor een kind betekent een scheiding en co-ouderschap dat je altijd zullen bewegen tussen twee huizen. Er is geen plek meer waar je gezin compleet is, met je vader en je moeder. Je zult altijd moeten pendelen.
Ik vergelijk het weleens met birdnesting. Ouders wisselen van huis, zodat de kinderen in hetzelfde huis kunnen blijven, totdat er een definitieve woonoplossing is gevonden voor beide ouders. Om en om nemen ouders de zorg dan voor hun rekening. Ouders geven aan dit vaak zwaar te vinden, er naar uit te kijken dat ze hun eigen plek hebben en niet meer het gevoel hebben uit een koffer te moeten leven. Dit ontheemde gevoel kunnen kinderen ook voelen wanneer de nieuwe woonsituatie zich aandient met twee huizen.
Het is dus een ongoing process voor kinderen én ouders. Het kent dus niet zozeer een begin en een eind.
Wisselstress bij co-ouderschap ziet er bij ieder kind anders uit. Sommige kinderen hebben er nauwelijks moeite mee en anderen zijn dagen ontregeld. Het hangt van veel factoren af, zoals van de leeftijd, het temperament van je kind, eerdere ervaringen en de mate van spanning tussen ouders rondom de wisselingen en in het algemeen.
Ook ouders ervaren vaak spanning rondom wisselmomenten. Dat is begrijpelijk.
Kinderen zijn bijzonder gevoelig voor deze onderstroom bij ouders. Zelfs als je niets zegt, voelen ze het wanneer jij gespannen bent. Een kind hoeft niet te weten waarom jij spanning voelt om die spanning toch mee te dragen.
Er zijn zaken die de wisselstress kunnen veroorzaken of versterken. Het is goed om je hier bewust van te zijn en eerlijk te reflecteren op deze zaken.
Het is goed om hier als ouders met enige regelmaat op te reflecteren. Zijn er zaken die spelen die de spanning rondom de wissels vergroten? En wat kunnen jullie daar als ouders aan doen?
Hoewel het kleine details lijken, kan een kind het wel als groots ervaren. Dat maakt soms dat een kind tijd nodig heeft om weer te landen bij de andere ouder. Het is goed om je te realiseren dat er niet altijd iets groots aan wisselstress ten grondslag ligt.
Kinderen hebben bij wisselstress niet direct een oplossing nodig. Er is dan ook geen quick fix voor.
Een belangrijke manier om wisselstress bij kinderen te verminderen, is door overgangen tussen de huizen van de ouders zorgvuldig af te stemmen. Elk kind heeft een eigen voorkeur: sommige kinderen vinden het fijn als een ouder ze naar het andere huis brengt, anderen voelen zich prettiger bij vaste ophaal- en brengmomenten, bijvoorbeeld rondom school of sport. Houd bij het plannen van de overgangen rekening met het ritme van je kind en dagelijkse activiteiten. Het doel is altijd om het wisselmoment zo soepel mogelijk te laten verlopen.
Het is helpend als afspraken over de zorgverdeling en afspraken rondom wisselmomenten helder staan beschreven in een ouderschapsplan. Dit geeft duidelijkheid aan alle betrokkenen: iedereen weet waar hij of zij aan toe is.
Ook hebben kinderen het nodig dat ze gezien worden in wat zij voelen en beleven. Ouders die zien wat er gebeurt en daar woorden aan geven, zonder het probleem weg te duwen of groter te maken dan het is.
Er is een aantal zaken die je kunt doen als ouder om je kind te steunen.
Wisselstress hoeft niet ‘opgelost’ te worden. Het mag er zijn.
Kinderen mogen blij zijn én verdrietig tegelijk. Dat is geen verwarring, het is passend bij de situatie.
Verwacht niet meteen ‘gezelligheid’ of acties. Dit kan lastig zijn, want je hebt je kind gemist, maar sluit aan bij de behoefte van je kind.
Een helpende metafoor is die van twee bootjes. Bij een wissel stapt een kind van het ene bootje in het andere. Dat vraagt balans. Beide bootjes wiebelen even. Niemand staat meteen stevig. Dit is normaal, ik kan het niet vaak genoeg benadrukken.
Wisselstress is geen teken dat de zorgverdeling binnen jullie co-ouderschap niet werkt of dat jullie het als ouders niet goed doen. Het is een normale reactie op leven in twee huizen. Door het serieus te nemen, zonder het te groot te maken, geef je je kind iets heel belangrijks mee: het gevoel dat alles wat het voelt, er mag zijn. En misschien is dat wel de meest gezonde basis die je je kind na een scheiding kunt geven.
Deze blog hoort bij de themapagina Co-ouderschap na scheiding.
In het Online Programma komen alle thema’s samen die er toe doen voor het proces na je scheiding. Van het scheidingsbesluit, jouw ouderschap en vriendschappen na scheiding tot weer gaan daten.
Scheidingstherapeut en oprichter van Vitaal na Scheiding. Ik zet al mijn opgedane kennis en kunde vanuit mijn jarenlange werkervaring met gescheiden ouders in om jou verder te helpen. Ik heb al honderden ouders mogen begeleiden bij dit proces.
Laagdrempelig aan de slag met je persoonlijke proces? Download voor slechts €17,- het 107 pagina tellende werkboek van Vitaal na Scheiding.
Meten is weten. Ze de eerste stap en vraag de gratis Pijlermeting aan. Zodat jij ziet waar jij op dit moment staat in je proces na de scheiding.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.