Binnen een relatief groot deel van de scheidingen blijft de communicatie met de andere ouder na de scheiding moeizaam verlopen. Terwijl ouders juist hoopten en verlangden naar meer rust en harmonie na de scheiding. Niet alleen voor zichzelf, maar vooral voor de kinderen.
Ongeveer een kwart van de scheidingen verloopt harmonieus, de helft wordt vormgegeven vanuit het principe van parallel ouderschap – ouders gaan zakelijker met elkaar om en er is weinig emotionele betrokkenheid op elkaar. Een kwart verloopt zeer conflictueus. (Bron: Lieve Cottyn: Complexe scheiding: uit de maalstroom van het conflict, 2021.) Dit kan uiteenlopende redenen hebben. Van ex-partnergeweld tot psychische problematiek en onverwerkt trauma.
Wat de oorzaak ook is, een groot deel van de gescheiden ouders lukt het vaak niet om uit terugkerende patronen te blijven. Een bericht wordt verkeerd geïnterpreteerd, een reactie voelt fel of verwijtend en voor (één van) beide ouders loopt de spanning opnieuw op. Daardoor ontstaat er een voortdurende alertheid in het contact.
Sommige ouders voelen spanning zodra hun telefoon oplicht. “Wat gaat ze nu weer zeggen? Wat zal zijn reactie op mijn vraag?” Andere ouders blijven uren nadenken over hoe ze iets moeten formuleren om escalatie te voorkomen. Dat is niet vreemd. Communicatie na een scheiding gaat zelden alleen over praktische zaken. Achter de woorden liggen vaak nog emoties die niet uitgewerkt zijn. Pijn, verdriet, boosheid, teleurstelling of wantrouwen vanuit de partnerrelatie kunnen zich onbewust vastzetten in de relatie als ouders. Een bericht over een ophaaltijd raakt dan mogelijk niet alleen aan de planning, maar ook aan diepere gevoelens van controle, afwijzing of niet gehoord worden.
Juist daardoor kunnen ouders vastlopen in patronen die veel energie kosten. De één probeert alles uit te leggen om misverstanden te voorkomen, terwijl de ander zich juist terugtrekt of kortaf reageert. Soms ontstaan er lange discussies over kleine onderwerpen. Soms vermijden ouders communicatie zoveel mogelijk, omdat ieder contact uitputtend voelt. Wat vaak begint als een poging om duidelijkheid te krijgen, eindigt regelmatig in meer spanning en verwijdering.
Met alle verhalen uit de praktijk weet ik dat dit verschrikkelijk veel energie en gemoedsrust kost. Het kan echt slopend zijn. Soms is er hierdoor sprake van ‘toxische stress’: je zenuwstelsel raakt overbelast en kan niet goed meer reguleren. Je bent continu on edge. Als hier bij jou sprake van is zul je het beeld dat ik schets direct herkennen.
Kinderen voelen die spanning ook haarfijn aan. Daar hoeven ouders niet eens openlijk ruzie voor te maken. Kinderen merken het aan stiltes tijdens overdrachten, aan gezichtsuitdrukkingen, aan gespannen stemmen of aan de energie die tussen ouders hangt. Ze voelen wanneer een ouder gespannen raakt na het lezen van een bericht of wanneer praktische afspraken steeds beladen worden.
Voor kinderen kan dat verwarrend en belastend zijn. Veel kinderen proberen zich aan te passen aan de spanning tussen hun ouders. Ze worden voorzichtiger in wat ze vertellen, proberen conflicten te voorkomen of voelen zich verantwoordelijk voor de sfeer. Sommige kinderen trekken zich terug, terwijl anderen juist boos of onrustig gedrag laten zien, omdat voortdurende spanning tussen ouders impact heeft op hun gevoel van veiligheid en mogelijk kan leiden tot een loyaliteitsconflict.
Veel ouders hopen daarom dat de communicatie op een dag vanzelf weer ontspannen zal verlopen. Soms gebeurt dat ook, zeker wanneer emoties langzaam zakken en er weer vertrouwen ontstaat, maar in andere situaties blijven oude patronen zich herhalen.
Dit kan aan de dynamiek tussen beide ouders liggen, maar het kan ook zijn dat één ouder bewust of onbewust in strijd blijft, controlerend of dwingend gedrag laat zien.
Hoe erg het soms ook voelt, voor de wet zijn jullie samen ouders, dit maakt dat jullie bepaalde zaken rondom de kinderen moeten delen met elkaar. Soms is er slechts sprake van informatieplicht, maar soms moet er overlegd worden, omdat er een keuze gemaakt moet worden waarvoor jullie als beide gezaghebbende ouders akkoord moeten geven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de inschrijving op een sportclub of het kiezen van een school. Ook medische beslissingen vallen hieronder.
In zeer spanningsvolle scheidingssituaties kan het helpend zijn de communicatie – in ieder geval tijdelijk – te minimaliseren. Beperk het contact tot enkel de zaken waar het écht over moet gaan. Zo is het soms helpend om gesprekken over de gymtas, schermtijd en bedtijden los te laten, maar wel te blijven spreken over: medische kwesties, schoolzaken en het welzijn van je kind. Of praktische zaken rondom de omgang en bijvoorbeeld verjaardagen.
Ook kan het helpend zijn om meer structuur aan te brengen in de communicatie. Het maken van een duidelijk (stappen)plan kan dan rust en houvast brengen. Voor jezelf en misschien uiteindelijk ook voor de andere ouder, waardoor (inter)acties afnemen.
Een communicatieprotocol is in de basis niets anders dan een set duidelijke afspraken over hoe ouders met elkaar communiceren na de scheiding. Dat klinkt misschien zakelijk, maar in de praktijk brengt het vaak juist rust. Niet omdat alle emoties verdwijnen, maar omdat er meer voorspelbaarheid ontstaat in het onderlinge contact. Door de jaren heen heb ik gezien hoe zo’n positief effect dit kan hebben.
Wanneer ouders steeds opnieuw vastlopen in discussies of emotionele reacties, kan structuur helpen om de communicatie overzichtelijker en veiliger te maken. Vooral in situaties waarin spanningen snel oplopen, helpt het als niet ieder contactmoment opnieuw hoeft te worden ‘uitgevonden’. Duidelijke afspraken geven houvast. Ze begrenzen de communicatie zonder dat ouders volledig stoppen met contact.
Veel ouders zijn bang dat een communicatieprotocol afstandelijk of kil voelt. Alsof ze alleen nog ‘zakelijk’ met elkaar mogen omgaan, maar een protocol is geen strafmaatregel. Het is ook geen teken dat ouders gefaald hebben in het samenwerken. Vaak is het juist een manier om escalatie te verminderen en de emotionele belasting voor iedereen kleiner te maken.
Sommige ouders gebruiken een communicatieprotocol tijdelijk. Bijvoorbeeld in de eerste periode na de scheiding, tijdens juridische procedures of wanneer emoties nog erg rauw zijn. Voor andere ouders blijft een bepaalde structuur langdurig helpend. Omdat duidelijke kaders rust geven.
Die rust ontstaat vaak doordat verwachtingen helderder worden. Ouders weten beter via welk kanaal er gecommuniceerd wordt, wanneer er gereageerd hoeft te worden en welke onderwerpen wel of niet besproken worden. Daardoor ontstaat er minder ruimte voor impulsieve reacties, misverstanden of eindeloze discussies.
En juist dat heeft vaak een direct effect op kinderen, want kinderen hebben geen intensieve samenwerking tussen ouders nodig om zich veilig te voelen. Wat hen vooral helpt, is voorspelbaarheid en minder spanning tussen hun ouders. Het is niet de scheiding die het meest ingewikkeld is voor kinderen, het zijn aanhoudende conflicten. Langdurige conflicten tussen ouders kunnen een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling en het gevoel van veiligheid van kinderen.
Een communicatieprotocol hoeft niet ingewikkeld te zijn. Vaak werkt eenvoud juist het beste. In de eerste plaats gaat het om een aantal basisafspraken.
Voorbeeld
Communicatiekanaal
Reactietermijn
Onderwerpgericht communiceren
Toon
Overdrachten
Spoedafspraken
Apps als Whatsapp nodigen uit tot snelle emotionele reacties. Juist wanneer spanning hoog is, ontstaat er gemakkelijk escalatie. E-mail kan helpen omdat:
Sommige ouders ervaren zelfs onmiddellijk lichamelijk meer rust zodra communicatie niet meer voortdurend via telefoonmeldingen binnenkomt.
Neutraal communiceren betekent niet kil of gevoelloos communiceren. Het betekent dat je communiceert vanuit duidelijkheid in plaats van emotionele lading. Dat vraagt oefening. Zeker wanneer oude pijn of spanningen telkens geraakt wordt.
Een helpende vraag is vaak:
“Draagt deze boodschap bij aan duidelijkheid voor het ouderschap?”
Niet helpend:
“Begrijpt de ander eindelijk hoe ik me voel?”
Die behoefte is menselijk, maar co-ouderschap vraagt vaak om een andere vorm van communicatie dan een partnerrelatie. Twijfel je over een bericht? Vraagt ChatGPT om feedback.
Naast de basisafspraken kun je voor jezelf een reactieschema, een stappenplan opstellen. Een soort van te doorlopen stappen wanneer vragen onbeantwoord blijven of actie vereist is.
Voorbeeld
Door dit scherp te krijgen voor jezelf kun je meer grip ervaren op de communicatie. Je kunt het niet sturen, want je weet nooit wat de reactie van de ander zal zijn, maar je kunt wel duidelijke keuzes voor jezelf maken. Ook dat geeft houvast. Werk hem maar eens uit voor jezelf. Wat zou werken voor jou en in jullie situatie?
Hopelijk brengt het lezen van deze blog meer bewustwording over jullie communicatie. Over waar het misgaat en vooral hoe je de regie terug kunt pakken en hoe je kunt begrenzen. Houd er rekening mee dat het tijd kost voordat je rust ziet ontstaan in de onderlinge dynamiek. Jullie zullen beiden moeten wennen aan deze manier van communiceren. Dat kost tijd. Soms lukt het om je eraan te houden en soms niet. Wees daarin mild voor jezelf. Al doende leer je.
Soms lukt het niet om samen afspraken te maken over een communicatieprotocol. Dat betekent niet dat je niets kunt doen. Je kunt ook zelf aangeven welke grenzen jij voortaan wilt hanteren in de communicatie. Het is belangrijk dit wel aan te kondigen bij de andere ouder. Een voorbeeld van zo’n bericht vind je hieronder.
Voorbeeld
Beste [naam],
Met deze mail wil ik graag een verandering aanbrengen in de manier waarop wij met elkaar communiceren over de kinderen.
Ik merk dat de hoeveelheid en frequentie van ons contact mij veel energie kost en regelmatig spanningen en ruzies tussen ons oplevert. Om meer rust en stabiliteit te creëren, zowel voor ons als ouders als voor de kinderen, wil ik onze communicatie voortaan beperken tot zaken die direct betrekking hebben op de kinderen en hun verzorging.
Dat betekent dat ik graag alleen contact heb over praktische en noodzakelijke onderwerpen rondom de kinderen, zoals:
Op berichten die buiten deze onderwerpen vallen, zal ik niet reageren.
Ik zal je wekelijks een overdracht sturen per mail en je kunt mij ook per mail bereiken, tenzij er natuurlijk spoed is – denk aan hoge koorts, een ziekenhuisopname of een incident op school – dan ben ik natuurlijk telefonisch bereikbaar of zal ik jou bellen. Ik kies ervoor om niet meer via Whatsapp te communiceren, omdat ons contact via dit medium vaak snel emotioneel wordt en escaleert.
Mijn bedoeling hiermee is niet om afstand te creëren, maar juist om richting en houvast te brengen in ons contact, zodat we als ouders kunnen blijven afstemmen voor de kinderen.
Hopelijk brengt dit rust, voor ons allemaal.
Met vriendelijke groet,
[Naam]
Een communicatieprotocol is geen wondermiddel. Het haalt pijn, verdriet of oude patronen niet automatisch weg. Soms blijft er intens verdriet bestaan. Soms blijft wantrouwen aanwezig. En soms lukt afstemmen ondanks alle inspanningen maar beperkt. Toch kan in al deze situaties structuur helpen om verdere escalatie te verminderen. Dat alleen al kan een groot verschil maken voor ouders én kinderen.
Wanneer er sprake is van stalking, intimidatie, dwang, huiselijk geweld of ouderverstoting, is een communicatieprotocol niet voldoende. Dan kan de inzet van een mediator, ouderschapsbemiddelaar, advocaat, Politie of inzet van Veilig Thuis nodig zijn. Het is belangrijk dat hier geen misverstanden over bestaan.
Veel ouders blijven hopen op harmonieus overleg. Op wederzijds begrip. Op gesprekken zonder spanning. Soms lukt dat uiteindelijk ook, maar soms ook niet. Daar moeten we realistisch in zijn. Soms ontstaat rust op een andere manier: door duidelijke grenzen, voorspelbaarheid en geen enkele emotionele belasting in het contact. Dan kan een communicatieprotocol helpen.
Een communicatieprotocol gaat niet over afstand creëren. Het mag niet een manier zijn om de andere ouder buitenspel te zetten. Het gaat over bescherming. Van jezelf, van de communicatie en vooral van de emotionele veiligheid van kinderen. En soms begint meer rust met iets heel kleins: een bericht dat niet meer bedoeld is om gelijk te krijgen, maar om helderheid te geven. En dat gun ik alle ouders in deze situaties.
Loop je hierin vast? Speelt dit al langere tijd en lukt het maar niet hierin een andere beweging te maken? Neem contact op om te ontdekken hoe een Individueel Traject bij Vitaal na Scheiding jou kan helpen.
Wil je meer weten over hoe je keuzes maakt binnen je communicatie? Download dan de mini-course Co-ouderschap zonder strijd.
Deze blog hoort bij de themapagina Co-ouderschap na scheiding.
In het Online Programma komen alle thema’s samen die er toe doen voor het proces na je scheiding. Van het scheidingsbesluit, jouw ouderschap en vriendschappen na scheiding tot weer gaan daten.
Scheidingstherapeut en oprichter van Vitaal na Scheiding. Ik zet al mijn opgedane kennis en kunde vanuit mijn jarenlange werkervaring met gescheiden ouders in om jou verder te helpen. Ik heb al honderden ouders mogen begeleiden bij dit proces.
Laagdrempelig aan de slag met je persoonlijke proces? Download voor slechts €17,- het 107 pagina tellende werkboek van Vitaal na Scheiding.
Meten is weten. Ze de eerste stap en vraag de gratis Pijlermeting aan. Zodat jij ziet waar jij op dit moment staat in je proces na de scheiding.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.