Hoogbegaafde kinderen verwerken een scheiding vaak op een andere manier, omdat zij anders ‘bedraad’ zijn. Zij nemen gebeurtenissen vaak anders waar, analyseren en beleven dieper. Juist dat kan de combinatie van hoogbegaafdheid en een scheiding extra uitdagend maken.
Wanneer mensen aan hoogbegaafdheid denken, denken ze vaak enkel aan intelligentie: het zogeheten ‘IQ’. Hoewel intelligentie daar zeker onderdeel van is, omvat hoogbegaafdheid veel meer dan dat. Dat weet jij als ouder als geen ander. Veel hoogbegaafde kinderen zijn niet alleen cognitief sterk ontwikkeld, maar ook gevoelig, opmerkzaam en intens in hun beleving.
Ze nemen veel waar van wat er om hen heen gebeurt. Ze leggen verbanden die anderen misschien niet zien en voelen vaak haarfijn aan wanneer er spanning is. Daardoor merken zij veranderingen binnen het gezin vaak al lang op voordat ouders daadwerkelijk uitspreken dat zij gaan scheiden.
Soms weten kinderen nog niet precies wat er speelt, maar voelen ze wel dat er iets niet klopt. Dat papa en mama anders met elkaar omgaan, dat er meer spanningen en ruzies zijn. Dat papa en mama apart met hen op vakantie gingen. Die gevoeligheid kan ervoor zorgen dat een scheiding al impact heeft voordat deze officieel wordt uitgesproken met een scheidingsmelding aan de kinderen.
Een veelvoorkomende valkuil is dat ouders denken dat hun hoogbegaafde kind de scheiding goed verwerkt omdat het deze zo goed lijkt te begrijpen. Hoogbegaafde kinderen kunnen vaak verrassend volwassen praten over complexe onderwerpen. Ze begrijpen soms precies waarom hun ouders uit elkaar gaan en kunnen de situatie rationeel uitleggen. Ik heb weleens een ouder in de praktijk gehad waarvan haar hoogbegaafde zoon van negen aangaf: “Ik begrijp niet dat jullie niet eerder zijn gescheiden, jullie waren al twee jaar niet gelukkig meer samen”.
Doordat deze kinderen situaties vaak snel kunnen doorgronden, kan dit sneller leiden tot ingewikkelde vragen en discussies. Het feit dat ze het vanuit hun denken echter goed kunnen volgen, betekent niet dat ze het emotioneel allemaal kunnen dragen. Begrijpen is namelijk iets anders dan reguleren en verwerken. Een kind kan cognitief begrijpen waarom de relatie eindigt en tegelijkertijd diep verdrietig, bang of onzeker zijn.
Vaak zorgt het sterke denkvermogen er juist ook voor dat gevoelens heftiger zijn, omdat zij nadenken over dingen die helemaal niet bij hun leeftijd past. Het kind analyseert, verklaart en rationaliseert, terwijl de gevoelens onder de oppervlakte kunnen blijven bestaan. Een valkuil is dat hoogbegaafde kinderen daardoor soms meer verantwoordelijkheid toegeschreven krijgen dan passend is voor hun kalenderleeftijd.
Veel hoogbegaafde kinderen hebben een sterk ontwikkeld denkvermogen. Dat is een prachtige eigenschap, maar tijdens een scheiding kan het ook een risico zijn. Waar andere kinderen zich vooral bezighouden met wat er vandaag gebeurt, denken hoogbegaafde kinderen vaak verder vooruit. Ze kunnen zich zorgen maken over vragen als:
Soms stellen ze deze vragen hardop. Soms houden ze deze voor zichzelf. Hierdoor kan een hoogbegaafd kind veel spanning ervaren zonder dat ouders direct doorhebben waar die spanning vandaan komt. Het is daarom belangrijk om in gesprek te blijven met je kind.
Veel hoogbegaafde kinderen ervaren emoties zeer intens. Een scheiding raakt niet alleen hun dagelijkse leven, maar vaak ook hun gevoel van veiligheid en verbondenheid. Bovendien denken zij vaak diep na over de betekenis van gebeurtenissen.
Een kind kan bijvoorbeeld niet alleen verdrietig zijn omdat ouders uit elkaar gaan, maar ook rouwen om het verlies van het gezin zoals het was. Het kan verdriet hebben om toekomstige vakanties die anders zullen verlopen, om tradities die veranderen of om het idee dat belangrijke momenten nooit meer hetzelfde zullen zijn. Die diepe emotionele beleving wordt soms onderschat, juist omdat het kind zich verbaal sterk kan uitdrukken.
Veel kinderen ervaren in meer of mindere mate loyaliteitsconflicten tijdens een scheiding. Bij hoogbegaafde kinderen zie je vaak dat zij nog scherper aanvoelen wat er speelt tussen hun ouders. Ze merken spanningen op, horen nuances in gesprekken en proberen daardoor vaak extra rekening te houden met de gevoelens van beide ouders.
Hoogbegaafde kinderen kunnen zich bovendien verantwoordelijk gaan voelen voor het welzijn van hun ouders. Ze kunnen gaan pleasen en hun eigen verdriet wegstoppen om ervoor te zorgen dat ze hun ouders niet tot last zijn. Ze willen niemand kwetsen, geen partij kiezen en proberen de balans te bewaren. Sommige kinderen worden hierdoor extra zorgzaam of gaan zichzelf wegcijferen.
Van buitenaf lijkt dat soms heel volwassen gedrag. In werkelijkheid draagt het kind dan vaak een verantwoordelijkheid en last die niet bij een kind hoort. Dit noemen we parentificatie. Hierin schuilt het risico dat ze onvoldoende toekomen aan hun eigen verwerkingsproces en ontwikkeling.
Hoogbegaafde kinderen kunnen in hun jonge leven voor meer uitdagingen komen te staan dan andere kinderen. De aansluiting met leeftijdsgenoten kan extra aandacht vragen – slechts 2% van de kinderen denkt en voelt als hen – en passend onderwijs kan zeer uitdagend zijn.
Niet zelden houden ouders van hoogbegaafde kinderen zich bezig met ‘plusklassen’, extra uitdaging, het organiseren van peercontact en een mogelijke schoolwissel. Soms krijg je te maken met een kind dat uitvalt in het onderwijssysteem, waardoor je kind volledig thuis zit. Opvoeden an sich is al een uitdaging, maar als je dit ook allemaal te doen hebt kan de taak extra zwaar en uitdagend zijn.
Hoewel het voor alle kinderen met gescheiden ouders fijn is als ouders goed kunnen afstemmen of samenwerken, is dat met hoogbegaafde kinderen misschien nog wel meer het geval. Je hebt afspraken en keuzes te maken, waarbij je samen moet onderzoeken waar je kind het meest bij gebaat is.
Hoogbegaafde kinderen voelen vaak aan wanneer informatie niet klopt of wanneer belangrijke zaken worden vermeden. Dat betekent niet dat zij alle details hoeven te weten, maar wel dat zij behoefte hebben aan eerlijke en duidelijke uitleg die past bij hun leeftijd en ontwikkeling. Geef dus geen halve waarheden, hier prikken je kinderen zo doorheen en dit kan het vertrouwen schaden. Wanneer kinderen onvoldoende informatie krijgen, vullen zij de lege plekken vaak zelf in. En hun fantasie is soms veel ingrijpender dan de werkelijkheid.
Veel hoogbegaafde kinderen hebben behoefte aan gesprekken waarin zij vragen mogen stellen en verbanden mogen onderzoeken. Tegelijkertijd is het belangrijk om niet alleen aandacht te hebben voor wat zij denken, maar ook voor wat zij voelen. Soms helpt het om minder te vragen: “Begrijp je het?” en vaker te vragen: “Hoe is dit voor jou?” of “Wat doet dit met je?”.
Hoogbegaafde kinderen nemen soms meer verantwoordelijkheid op zich dan goed voor hen is. Daarom is het belangrijk om regelmatig uit te spreken dat de scheiding een beslissing van de ouders is en dat het niet de taak van het kind is om problemen op te lossen of voor het geluk van ouders te zorgen. Kinderen moeten kind mogen blijven, ook wanneer zij slim, gevoelig en wijs zijn voor hun leeftijd.
Jouw hoogbegaafde kind beleefd de scheiding mogelijk intenser en dieper. Geef hier woorden aan, erken dit naar je kind toe en probeer het ook te normaliseren en hierbij gerust te stellen:
Scheiden met hoogbegaafde kinderen vraagt extra veel van een gezin. Het is daarom belangrijk dat je als ouders tijdig gespecialiseerde hulp zoeken wanneer dit nodig is. In de vorm van individuele begeleiding bij het persoonlijke proces of gezamenlijk om de onderlinge verstandhouding te verbeteren en als ouderteam te kunnen blijven samenwerken voor je kind. Hoe beter jij de scheiding verwerkt en hoe meer duidelijkheid en richting je als ouders zult ervaren, hoe steviger en duidelijker het verhaal rondom de scheiding voor je kinderen kan zijn.
Een scheiding raakt hoogbegaafde kinderen vaak diep doordat zij gebeurtenissen en gevoelens vaak intens beleven. Hun sterke denkvermogen, gevoeligheid en intensiteit kunnen ervoor zorgen dat zij meer zien, meer begrijpen en soms ook meer dragen dan volwassenen beseffen.
Juist daarom hebben zij ouders nodig die niet alleen luisteren naar hun woorden, maar ook aandacht hebben voor wat er onder de oppervlakte leeft. Niet alleen voor hun vragen, maar ook voor hun gevoelens. Niet alleen voor wat zij begrijpen, maar ook voor wat zij te verwerken hebben. Hoe intelligent en gevoelig een kind ook is, tijdens een scheiding blijft het bovenal een kind dat behoefte heeft aan veiligheid, verbinding en de geruststelling dat het er niet alleen voor staat.
Zoek je begeleiding bij het integreren van je scheiding in je levensverhaal of wil je de onderlinge verstandhouding als ouders verbeteren? Neem contact met me op voor een vrijblijvende kennismaking of download de folder op deze pagina.
Bronnen én boekentips:
Deze blog hoort bij de themapagina Kind en scheiding.
In het Online Programma komen alle thema’s samen die er toe doen voor het proces na je scheiding. Van het scheidingsbesluit, jouw ouderschap en vriendschappen na scheiding tot weer gaan daten.
Scheidingstherapeut en oprichter van Vitaal na Scheiding. Ik zet al mijn opgedane kennis en kunde vanuit mijn jarenlange werkervaring met gescheiden ouders in om jou verder te helpen. Ik heb al honderden ouders mogen begeleiden bij dit proces.
Laagdrempelig aan de slag met je persoonlijke proces? Download voor slechts €17,- het 107 pagina tellende werkboek van Vitaal na Scheiding.
Meten is weten. Ze de eerste stap en vraag de gratis Pijlermeting aan. Zodat jij ziet waar jij op dit moment staat in je proces na de scheiding.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.