In deze blog lees je waarom schuldgevoelens na een scheiding zo vaak voorkomen, waarom ze vaak niet helpend zijn en hoe je anders naar jouw keuzes kunt kijken. Ook staan we stil bij de rol van de eerste en tweede beslisser bij een scheiding en wat jouw kinderen kunnen leren van de keuzes die jij maakt.
Veel ouders beginnen aan een relatie met de verwachting dat deze voor altijd zal duren. Wanneer een relatie eindigt, voelt dat voor velen alsof ze hebben gefaald. Niet alleen naar hun partner, maar vooral naar hun kinderen toe. Het idee dat kinderen voortaan moeten leven met twee huizen, dat gezinsrituelen veranderen en dat er verdriet en gemis ontstaat, kan een zwaar schuldgevoel oproepen.
Daarnaast leggen veel ouders de volledige verantwoordelijkheid voor de gevolgen van de scheiding bij zichzelf neer. Ze zien het verdriet van hun kinderen en trekken daaruit de conclusie dat zij iets verkeerd hebben gedaan. Schuldgevoelens na een scheiding komen dan ook vaak voor.
Terwijl verdriet een normale reactie is op verandering, wordt het door ouders regelmatig geïnterpreteerd als bewijs dat de scheiding een fout was en schadelijk voor de kinderen. Hierdoor kunnen schuldgevoelens na een scheiding zich steeds verder versterken. Verdriet kan immers lang aanwezig blijven na een scheiding. Stress kan hierdoor enorm toenemen na de scheiding.
Ook maatschappelijke verwachtingen spelen een rol. Hoewel scheiden tegenwoordig veel voorkomt – de helft van de duurzame relatie strandt – leeft bij veel mensen nog steeds het idee dat een ‘goed gezin’ bij elkaar blijft. Dat is toch ‘hoe het hoort’, ondanks dat de realiteit een ander beeld geeft. Dit werkt schuldgevoelens na een scheiding heel erg in de hand.
Wanneer je relatie eindigt, kun je dus het gevoel krijgen dat je hebt gefaald. Dat gevoel kan nog sterker worden wanneer familie, vrienden of je omgeving onbedoeld oordelen of kritische vragen stellen over gemaakte keuzes. Vaak is dit gevoel nog sterker wanneer er (nog) niet veel mensen in jouw omgeving zijn gescheiden. Dit kan ook een groot gevoel van eenzaamheid teweeg brengen.
Bij veel scheidingen is er sprake van een verschil in timing. De ene partner heeft vaak al langer nagedacht over het beëindigen van de relatie, terwijl de andere partner wordt geconfronteerd met een besluit dat onverwacht komt. We spreken over een eerste beslisser en een tweede beslisser. De eerste beslisser heeft meestal meer tijd gehad om aan het idee van de scheiding te wennen, terwijl de tweede beslisser vaak later begint aan een proces van verlies, afwijzing en verwerking. Daardoor loop je verschillend op in het rouwproces. Ook dit kan ingewikkeld zijn.
Schuldgevoelens na een scheiding helpen ons nadenken over ons gedrag en stimuleren ons om verantwoordelijkheid te nemen voor onze acties. Dat kan waardevol zijn, maar wanneer schuldgevoelens blijven hangen terwijl er geen herstelacties meer nodig zijn, gaan ze je juist tegenwerken.
Veel ouders blijven zichzelf bijvoorbeeld jarenlang verwijten dat hun kinderen een scheiding hebben meegemaakt. Ze proberen dit te compenseren door zichzelf weg te cijferen, voortdurend toe te geven aan de wensen van hun kinderen of conflicten met de ex-partner te vermijden. Hoewel dit vaak voortkomt uit liefde, zorgt het er niet voor dat kinderen beter herstellen. Integendeel, ouders raken uitgeput en verliezen soms het vertrouwen in hun eigen keuzes.
Ook kun je door je schuldgevoelens na een scheiding reactief gaan handelen als ouder. Je keuzes en gedrag komen voort uit een gevoel van schuld, maar niet vanuit je kernwaarden. Je baseert de opvoeding niet op de behoeften van je kind, maar eigenlijk op je eigen behoefte: je wilt het goedmaken.
Wanneer schuldgevoelens de regie overnemen, blijf je kijken naar wat er verloren is gegaan. Daardoor wordt het moeilijker om aandacht te hebben voor wat er nu nodig is om de scheiding te verwerken. Je energie gaat naar het verleden, terwijl herstel juist ontstaat door ook aanwezig te kunnen zijn in het nu.
Veel ouders verwarren het einde van een relatie met persoonlijk falen. Toch zijn dat twee verschillende dingen. Relaties veranderen, mensen ontwikkelen zich en soms ontstaat er een situatie waarin samen verdergaan niet langer gezond of haalbaar is. Dat betekent niet automatisch dat de relatie slecht was of dat jij tekort bent geschoten als ouder. Het is belangrijk om dit los van elkaar te kunnen zien.
Kinderen hebben niet behoefte aan ouders die koste wat kost bij elkaar blijven. Ze hebben behoefte aan ouders die emotioneel beschikbaar zijn, veiligheid bieden en verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen welzijn. Wanneer er langdurige spanningen, conflicten of afstand in een relatie zijn, voelen kinderen dat vaak haarfijn aan. In sommige situaties kan een scheiding uiteindelijk meer rust en duidelijkheid brengen dan jarenlang samenblijven vanuit schuld of angst.
Een vraag aan ouders die ik altijd zo waardevol vind is: welk voorbeeld wil je je kinderen meegeven over relaties, grenzen en persoonlijke keuzes? Wanneer je uitsluitend vanuit schuldgevoel blijft handelen, leer je kinderen onbedoeld dat hun eigen behoeften er minder toe doen dan die van anderen. Je laat zien dat ongelukkig blijven soms de prijs is voor het vermijden van moeilijke keuzes of angst.
Wanneer je daarentegen zorgvuldig, respectvol en bewust kiest voor een scheiding, geef je een ander voorbeeld. Je laat zien dat mensen verantwoordelijkheid mogen nemen voor hun eigen leven. Je laat zien dat moeilijke keuzes soms nodig zijn om trouw te blijven aan jezelf en om een gezondere toekomst te creëren.
Dat betekent niet dat een scheiding gemakkelijk is of dat er geen verdriet mag zijn. Juist door het verdriet onder ogen te zien, laat je kinderen zien dat moeilijke emoties bij het leven horen en dat je die kunt dragen. Dat is een waardevolle les voor de rest van hun leven.
Er is een belangrijk verschil tussen schuldgevoelens na een scheiding en verantwoordelijkheidsbesef. Schuld houdt je vaak gevangen in wat niet meer veranderd kan worden. Verantwoordelijkheid richt zich op wat je nog wél kunt doen. Je kunt het verleden niet herschrijven, maar je kunt wel invloed uitoefenen op hoe je nu omgaat met je kinderen, je ex-partner en jezelf.
Verantwoordelijkheid nemen betekent dat je luistert naar de behoeften van je kinderen, openstaat voor hun emoties en beschikbaar bent wanneer zij steun nodig hebben. Het betekent ook dat je goed voor jezelf zorgt, zodat je voldoende ruimte hebt om er voor hen te zijn. Dat vraagt moed, maar het helpt zowel jou als je kinderen verder.
Een praktische oefening die jouw focus kan helpen te shiften is elke dag een aantal punten op te schrijven die goed gingen die dag, mooie momenten met de kinderen, momenten van zelfzorg en waarin het lukte te focussen op het hier en nu. Zelf vind ik de dagboeken van A-Journal prachtig: One Line a Day.
Schuldgevoelens na een scheiding zijn relatief vaak een normaal onderdeel van het verwerkingsproces. Ze laten zien dat je betrokken bent, dat je geeft om je kinderen en dat je de gevolgen van de scheiding serieus neemt, maar wanneer schuldgevoelens te lang blijven bepalen hoe je denkt en handelt, kunnen ze je herstel in de weg staan.
Probeer daarom met mildheid naar jezelf te kijken. Niet door de gevolgen van de scheiding te bagatelliseren, maar door te erkennen dat je als mens soms moeilijke keuzes hebt te maken. Een scheiding is niet alleen het einde van een relatie. Het kan ook het begin zijn van een nieuwe manier van leven, waarin je kinderen zien dat eerlijkheid, zelfrespect en verantwoordelijkheid nemen belangrijke waarden zijn. Juist daarin schuilt een van de meest waardevolle lessen die je hen kunt meegeven.
Deze blog hoort bij de themapagina De emotionele verwerking van je scheiding.
In het Online Programma komen alle thema’s samen die er toe doen voor het proces na je scheiding. Van het scheidingsbesluit, jouw ouderschap en vriendschappen na scheiding tot weer gaan daten.
Scheidingstherapeut en oprichter van Vitaal na Scheiding. Ik zet al mijn opgedane kennis en kunde vanuit mijn jarenlange werkervaring met gescheiden ouders in om jou verder te helpen. Ik heb al honderden ouders mogen begeleiden bij dit proces.
Laagdrempelig aan de slag met je persoonlijke proces? Download voor slechts €17,- het 107 pagina tellende werkboek van Vitaal na Scheiding.
Meten is weten. Ze de eerste stap en vraag de gratis Pijlermeting aan. Zodat jij ziet waar jij op dit moment staat in je proces na de scheiding.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.
Meet waar jij staat in je proces na je scheiding met deze gratis Pijlermeting.
Ik schrijf me hierbij automatisch in voor de mailinglijst, waarvoor ik mij altijd weer kan afmelden.