Wat helpt kinderen om veerkracht te ontwikkelen?

Veerkracht ontstaat niet doordat kinderen geen moeilijke situaties meemaken. Veerkracht groeit juist wanneer kinderen moeilijke situaties meemaken én ervaren dat zij dit kunnen dragen. Juist in het leven tussen twee huizen kunnen ouders een belangrijke bijdrage leveren aan die ontwikkeling.

Kinderen hebben allereerst behoefte aan erkenning. Soms willen ouders hun kind geruststellen door te zeggen dat alles goed komt of dat het niet zo erg is. Hoewel dat liefdevol bedoeld is, kan een kind zich daardoor onbegrepen voelen. Het lastige gevoel hoeft niet ‘weggepoetst’ te worden. Erkenning begint met luisteren naar wat het kind werkelijk ervaart.

Voorbeeldzinnen:

• “Ik kan me voorstellen dat het soms lastig is om steeds van huis te wisselen.”
• “Het lijkt me niet altijd makkelijk om spullen op twee plekken te hebben.”
• “Ik begrijp dat je soms moet wennen als je weer hier bent.”
• Met zulke reacties hoeft een ouder het probleem niet op te lossen. Het kind merkt vooral dat zijn gevoelens er mogen zijn.

Loyaliteit respecteren geeft ruimte

Een van de belangrijkste behoeften van kinderen na een scheiding is de vrijheid om van beide ouders te houden. Wanneer een kind merkt dat een ouder negatief spreekt over de andere ouder, het andere huis, de opvoeding bij de andere ouder, ontstaat vaak een innerlijk conflict. We noemen dat een loyaliteitsconflict. Het kind voelt zich loyaal aan beide ouders en wil niemand teleurstellen of afvallen. Daarom is het belangrijk dat een kind zich vrij kan voelen in de liefde naar beide ouders.

Kinderen hebben daarom veel baat bij ouders die respectvol spreken over verschillen. Dat betekent niet dat je overal mee eens hoeft te zijn. Het betekent wel dat je je kind niet belast met volwassen meningsverschillen.

Helpende reacties kunnen zijn:

• “Bij papa gaat dat misschien anders dan hier en dat is oké.”
• “Iedereen heeft zijn eigen manier van dingen doen.”
• “Je hoeft niet te kiezen wat beter is. Je mag gewoon genieten van zowel papa als mama.”

Met zulke woorden geef je een kind toestemming om zichzelf te blijven, ongeacht waar het zich bevindt.

Een thuisgevoel ontstaat door verbinding

Wanneer ouders denken aan een thuisgevoel, denken zij vaak aan een fysieke plek. Voor kinderen gaat thuis echter vooral over relaties. Een kind voelt zich thuis waar het zich gezien, welkom en geliefd voelt. Dat gevoel ontstaat niet door dezelfde bedtijden of – rituelen, dezelfde regels of dezelfde voeding.

Een thuisgevoel groeit wanneer een kind ervaart dat er ruimte is voor zijn verhalen, emoties en behoeften. Dat kan in een groot huis zijn, maar net zo goed in een klein appartement. Het ontstaat wanneer een ouder in gesprek met kinderen nieuwsgierig blijft naar de belevingswereld van het kind en werkelijk aanwezig is.

Juist daarom is het belangrijk om na een wisselmoment niet direct allerlei vragen af te vuren of controle uit te oefenen. Soms helpt het meer om gewoon aanwezig te zijn. Een kind heeft dan de ruimte om zelf te bepalen wat het wil vertellen en wanneer.

Praktische houvast zonder gestroomlijnd te zijn

Kinderen profiteren vaak van kleine vormen van continuïteit tussen beide huizen. Denk aan een vast knuffeltje of een kalender waarop duidelijk staat wanneer zij waar zijn. Voor pubers kan het ontzettend fijn zijn om in beide huizen een boekenpakket te hebben, zodat er minder gezeuld moet worden schoolspullen. Zulke ankers helpen kinderen om overzicht te houden in een leven dat soms veel schakelmomenten kent.

Tegelijkertijd hoeven ouders er niet naar te streven dat alles gestroomlijnd is en perfect verloopt. Er zullen momenten zijn waarop een tas wordt vergeten, een planning verandert of een kind moeite heeft met de overgang. Dat hoort bij het leven in twee huizen. Juist wanneer ouders daar flexibel en begripvol mee omgaan, leren kinderen dat zij ook met onverwachte situaties kunnen omgaan.

Twee huizen kunnen ook rijkdom brengen

Hoewel de aandacht vaak uitgaat naar de uitdagingen van twee huizen, ervaren veel kinderen op termijn ook positieve kanten. Zij bouwen relaties op in twee leefwerelden, ontwikkelen vaak een groot aanpassingsvermogen en leren omgaan met verschillen. Dat betekent niet dat de scheiding prettig was, maar wel dat kinderen kunnen groeien binnen de nieuwe situatie.

Kinderen hoeven niet te kiezen tussen twee huizen om zich veilig te voelen. Zij hebben ouders nodig die erkennen dat het soms ingewikkeld is én die vertrouwen uitstralen dat hun kind hierin zijn weg kan vinden. Dat vertrouwen werkt vaak sterker dan welke regel of afspraak dan ook.

Tot slot over leven in twee huizen

Wonen in twee huizen vraagt veel van kinderen. Zij moeten schakelen tussen twee omgevingen, twee ritmes en soms ook twee manieren van leven. Dat kan lastig zijn en verdient erkenning. Tegelijkertijd leren kinderen er veel van op het gebied van flexibiliteit, planning en het ontwikkelen van veerkracht.

Wat het verschil maakt, is de manier waarop ouders met die verschillen omgaan. Wanneer ouders respectvol blijven, ruimte geven aan loyaliteit en oog hebben voor wat hun kind nodig heeft, kan er groei ontstaan. Dan hoeft een kind niet te kiezen tussen twee werelden, maar kan het leren dat het in beide huizen goed is. En juist daarin ligt een belangrijke basis voor een stevig fundament.

Verder lezen over wat kinderen nodig hebben na een scheiding van hun ouders? Ik beveel het boek van mijn collega Vanessa Maes van harte aan: Het boek waarvan je wilde dat je gescheiden ouders het hadden gelezen.

Deze blog hoort bij de themapagina Kind en scheiding.